1. Sprawozdanie z realizacji projektu
2. Program
3. Referat Powrót do przeszłości
4. Referat Człowiek i przyroda w dziejach środkowej Europy
5. Józef von Eichendorff

 

1. Sprawozdanie.

Sprawozdanie z realizacji polsko - niemieckiego projektu

„Powrót do przeszłości - podróż studyjna”,

zrealizowanego w dniach 28.06 - 01.07.2007 r.

     Po przywitaniu gości z Hanoweru na dworcu kolejowym Poznań Główny, wizyta oficjalnie rozpoczęła się wspólną kolacją w sympatycznej knajpce, nazywającej się „Girasole”, na Starym Mieście. Z naszej strony udział brało ponad dwadzieścia osób, tak, że na każdego gościa przypadło prawie dwóch naszych. Dla polskich uczestników spotkania była to pierwsza okazja do poćwiczenia praktycznie języka niemieckiego. Spotkanie rozpoczęło się nieco po osiemnastej a zakończyło znacznie po godzinie dwudziestej drugiej.

     Na drugi dzień, zgodnie z planem spotkania, grupa pojechała na wycieczkę po Wielkopolsce, a dokładnie mówiąc na Szlak Piastowski. Zwiedzone zostały: Muzeum Przyrodniczo - Myśliwskie w Uzarzewie, które jest bardzo ładnym obiektem, położonym w pałacu, otoczonym dużym parkiem (prawie 6 hektarów ), z pomnikowymi drzewami. Muzeum to powstało w roku 1977 i jest oddziałem Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno - Spożywczego w Szreniawie pod Poznaniem. W czasie zwiedzania obiektu przedstawiony został referat: „Człowiek i przyroda w dziejach środkowej Europy”. Następnym punktem na trasie Szlaku były obiekty Wielkopolskiego Parku Etnograficznego w postaci skansenów wiatraków w Lednogórze i wsi wielkopolskiej w Dziekanowicach oraz rezerwatu archeologicznego na wyspie Ostrów Lednicki. Na zakończenie wycieczki dodatkowo zwiedzona została katedra w Gnieźnie, której największą atrakcją turystyczną dla naszych gości okazały się „Drzwi gnieźnieńskie”, na których przedstawiona jest historia życia, misji i męczeństwa świętego Wojciecha. Dodatkowo goście mieli okazję zobaczyć srebrny sarkofag - relikwiarz tego patrona Polski. Ta część wycieczki wzbogacona była referatem: „Powrót do przeszłości”, przygotowanym i przedstwionym również w obu językach, przez naszych członków. Niezależnie od przedstawianych referatów, wszędzie mieliśmy przewodników przygotowanych pod kątem przekazania wiedzy w ogólnym temacie: „Gemeinsame deutsch - polnische Erbe”.

     W sobotę, gdy większość zwiedzała miasto w małych grupach, zarządy obu Towarzystw przeprowadziły trzecie już wspólne posiedzenie, podczas którego uzgodnione zostały sprawy spotkania w Hanowerze, planowanego na przełom sierpnia i września. W tym dniu, poza zwiedzaniem miasta, zrealizowane zostało także spotkanie wieczorne na ogródkach działkowych. Najpierw w świetlicy podana została kolacja, na którą złożyły się regionalne dania kuchni wielkopolskiej. Następnie przedstawiony został wykład o Józefie Eichendorffie, poecie urodzonym na Górnym Śląsku, co zaakcentowane zostało szczególnie do wiadomości niemieckich gości. Prezentacja połączona była z deklamacją wybranych wierszy tego autora, w języku niemieckim oraz trzech polskich tłumaczeń, w tym jednego dokonanego przez Kazimierę Iłłakowiczównę, poetkę związaną z Poznaniem, między innymi przez poetycki opis wydarzeń „Poznańskiego Czerwca 1956 roku”. Prezentację zakończył wiersz Goethego, nawiązujący do niemieckiej poezji romantycznej, przedstawiony również w polskiej i niemieckiej wersji językowej. Reszta wieczoru spędzona została przy ognisku, ze wspólnymi, polsko - niemieckimi śpiewami. Śpiewających wspierał swoim akompaniamentem akordeonista, który znał wiele melodii niemieckich piosenek. Zaimprowizowane niemieckie męskie trio zaskoczyło wszystkich pieśnią z jednej z oper Verdiego. Wieczór zakończony został już przy księżycu, około północy odśpiewaniem niemieckiej piosenki pożegnalnej, której melodię i trochę słów prawie każdy z uczestników znał z wcześniejszych spotkań.

     Gości żegnaliśmy na dworcu w niedzielę rano. Niestety wtedy zdarzył się bardzo przykry incydent. Już w pociągu, podczas przechodzenia korytarzem do przedziału, złodziej ukradł portmonetkę z torebki jednej z pań, należących do grupy naszych gości. Goście mieli bilet zbiorowy a pociąg był międzynarodowym ekspresem. Jednak kierownik pociągu wstrzymał odjazd do czasu przyjścia policji i pociąg odjechał z prawie dziesięciominutowym opóźnieniem. W zaistniałej sytuacji grupa odjechała a poszkodowana została w Poznaniu, dla spisania protokołu na policji. Pobyt poszkodowanej na komisariacie policji w towarzystwie dwóch osób z zarządu Towarzystwa Polsko - Niemieckiego w Poznaniu trwał prawie trzy godziny, co dla spisywania protokołu z osobą nie mówiącą po polsku oraz dla zablokowania utraconych kart kredytowych trwało dość krótko. W tym nieszczęściu były dwie sprawy pomyślne: Po pierwsze w portmonetce było tylko 100 złotych i 20 euro a po drugie jedno niemieckie małżeństwo było w Poznaniu samochodem, więc zawrócili z trasy i zabrali poszkodowaną ze sobą. Stracone zostały trzy karty kredytowe i prawo jazdy.

     Tak to przyjemne spotkanie zostało właściwie już po jego zakończeniu zepsute. Powiedzieć trzeba, że wezwany patrol policji przyszedł do pociągu bardzo szybko, potem jego działania były też bardzo sprawne. Protokół, przy pomocy Przewodniczącej Towarzystwa z Poznania, został spisany w krótkim czasie. Zaraz potem poszkodowana otrzymała odpowiednie, urzędowo poświadczone dokumenty do przedstawienia u siebie w celu wyrobienia nowych kart płatniczych i prawa jazdy. Zarząd postanowił, że do szefa policji na poznańskim dworcu przesłane zostaną wyrazy uznania za sprawność i kulturę działania policjantów.

 

wróć do spisu


2. Program.                

                                             

Program dnia: 28.06.2007r.

15:30 przyjazd gości do Poznania

18:00 zbiórka w holu hotelowym i wspólne przejście na kolację do

restauracji GERASOLE na ul. Zydowskiej 27

•  kolacja powitalna.

Dla chętnych 21:00 spektakl „12' Chrono” Compagne Artronik, St. Rynek

 

Program dnia 29.06.2007r.

śniadanie w hotelu;

8:45 zbiórka w holu hotelu

9:00 – 12:30 wyjazd z Poznania i zwiedzanie Muzeum Przyrodniczo-Myśliwskiego

w Uzarzewie (Puszcza Zielonka)

Referat „Człowiek i Przyroda w dziejach środkowej Europy.”

13:00 – 14:30 piknik w lesie;

14:30 – 18:00 przejazd na Lednicę – Dziekanowice-Lednogóra

Wielkopolski Park Etnograficzny (rekonstrukcja wsi wielkopolskiej),

Przeprawa na wyspę do Muzeum Pierwszych Piastów ( relikty architektury

z okresu Mieszka I. i Bolesława Chrobrego)

Referat „ Powrót do przeszłości – Ostrów Lednicki.”

Ca. 20:00 powrót do Poznania;

dla chętnych 22:30 „Alice in Wonderland” St. Rynek - Festival Malta

 

Program dnia 30.06.2007r.

Rano śniadanie w hotelu;

Do południa czas wolny: Np. - Spacer po poznańskiej Starówce,

(w kilku mniejszych grupach?)

- Stary/Nowy Browar

- Spacer nad jeziorem Malta

12:00 – 14:00 Posiedzenie obu Zarządów.

ul. Kramarska 2

Siedziba TP-N w Poznaniu

17:00 zbiórka w holu hotelowym i przejazd na kolację przy ognisku.

Ogródki Działkowe im. Reymonta na ul. Reymonta w Poznaniu.

W tym wieczór poetycki:

„Joseph Eichendorff – ostatni rycerz Romantyzmu”

dla chętnych 19:00 „Sługa dwóch Panów” Ondadurto Teatro, Stary Rynek – Festival Malta

22:30 „ Alice in Wonderland” - St. Rynak

24:00 Konzert – nad jeziorem Malta

 

Program dnia 01.07.2007r.

śniadanie w hotelu

9:30 zbiórka w holu hotelowym i transfer na dworzec

10:22 odjazd gości z Dworca Głównego

 

wróć do spisu

 

3. Referat "Powrót do przeszłości"

POWRÓT DO PRZESZŁOŚCI

 

Szlak Piastowski

     Jest jedną z najciekawszych i najliczniej odwiedzanych tras turystycznych w Polsce. Przebiega przez województwo wielkopolskie i województwo kujawsko-pomorskie. Prowadzi z Poznania przez Pobiedziska, Moraczewo, Ostrów Lednicki, Gniezno, Trzemeszno, Mogilno, Strzelno, Kruszwicę, Inowrocław, Kościelec Kujawski, Pakość, Barcin, Lubostroń, Żnin, Wenecję, Biskupin, Gąsawę, Marcinkowo Górne, Rogowo, do Gniezna. Wędrówka po szlaku pokazuje cykliczne przemieszczanie się pierwszych piastowskich władców i ich dworów pomiędzy czterema grodami, które pełniły stołeczne funkcje.

     Na trasie szlaku usytuowane są trzy pomniki historii: ruiny budowli na wyspie Ostrów Lednicki, Bazylika Archikatedralna w Gnieźnie i starożytna osada w Biskupinie.

     Szlak najprężniej funkcjonuje jako trasa wycieczek autokarowych oraz jako szlak rowerowy.

 

Ostrów Lednicki

     Ostrów Lednicki jest wyspą na Jeziorze Lednickim, na której znajduje się wielkie wczesnośredniowieczne stanowisko archeologiczne. Jest to jedno z najważniejszych miejsc dla historii Polski, uznane za Pomnik Historii Narodu Polskiego. Za panowania pierwszych historycznych władców Polski, Mieszka I i Bolesława Chrobrego gród na Ostrowie Lednickim był jednym z głównych ośrodków obronnych i administracyjnych Polski. W tej historycznej okolicy, pomiędzy jeziorami Lednickim i Gopłem, Józef Ignacy Kraszewski umieścił akcję powieści "Stara baśń" przedstawiającej czasy pogańskich Słowian. Na wyspie zachowały się pozostałości wczesnośredniowiecznego grodu oraz najstarszego w Polsce zespołu preromańskiej architektury pałacowo-sakralnej z misami chrzcielnymi. Odkryto również pozostałości wolnostojącego kościoła cmentarnego z grobami w nawie i aneksach. Obydwa obiekty wzniesiono w czasach panowania Mieszka I, jeszcze przed rokiem 966, czyli przed chrztem Polski.

     Pierwsze źródła pisane dotyczące Ostrowa Lednickiego pochodzą z bulli papieża Innocentego II z 1136 roku, poza tym kronika śląska z XIII w. podaje obszerne relacje o świetności wyspy. Wyspa była zamieszkiwana już w okresie neolitu, czyli w młodszej epoce kamiennej. Wczesnośredniowieczna osada istniała tu prawdopodobnie od VI w. n.e. Około połowy X w. dochodzi na Ostrowie Lednickim do przemian polegających na wybudowaniu fortyfikacji grodowej zajmującej południową część wyspy. Wewnątrz przestrzeni okolonej drewniano-ziemnymi wałami została zbudowana monumentalna na owe czasy budowla kamienna na którą składały się dwie wolno stojące budowle: palatium władcy połączone z kaplicą oraz kościół z prostym zamknięciem prezbiterium. Pozostała część wyspy zabudowano domostwami drewnianymi, zbudowano drogi wiodące od mostowych przyczółków podgrodzia, ku zachodniemu oraz wschodniemu brzegowi Jeziora Lednica. Zlokalizowano tu także miejsca pochówków osób o najwyższym statusie społecznym. Kres świetności Ostrowa Lednickiego przyniósł najazd Brzetysława I Czeskiego w 1038 roku, kiedy zniszczone zostały mosty oraz spalono gród. Po tej tragedii odbudowano kościół, a osadę otoczono nowym wałem drewniano-ziemnym, zachowanym do dziś, o wysokości dochodzącej do 9 m . Nigdy jednak wyspa nie odzyskała już dawnej funkcji i rangi, choć osadnictwo przetrwało do XIII-XIV wieku. Później Ostrów Lednicki pełnił już tylko rolę cmentarza.

     Rola grodu na Ostrowie Lednickim dla historii Polski nie uległa zapomnieniu. W 1843 roku wybitny Wielkopolanin hrabia Edward Raczyński zainicjował badania naukowe nad Ostrowem. Odkryte zostało największe w Polsce wczesnośredniowieczne cmentarzysko, z którego eksponaty prezentowane są w miejscowym muzeum. Odsłonięto kościół grodowy a kolejne odkrycia potwierdziły, że kaplica-baptysterium, pałac, kościół grodowy, urządzenia obronne oraz mosty powstały w połowie X wieku i były związane z Mieszkiem I oraz chrystianizacją państwa. Dla ochrony zabytków wykonano zadaszenie nad reliktami palatium a w kaplicy ustawiony został krzyż z brązu, wzorowany na krzyżach znalezionych na wyspie. Obecnie prowadzona jest częściowa rekonstrukcja zabudowy podgrodzia.

     Wynikiem tych szeroko zakrojonych prac naukowych jest utworzenie na Ostrowie Lednickim rezerwatu archeologiczno-historycznego z najcenniejszymi i najstarszymi obiektami w Lednickim Parku Krajobrazowym obejmującym jezioro i jego otoczenie. Dzięki wynikom badań podwodnych ustalono, że część wału przebudowywano w drugiej połowie X wieku, a lednickie mosty wzniesiono w zimowo-wiosennym okresie przełomu lat 963–964. Mosty te, których długości wynosiły ok. 440 m dla zachodniego i ok. 170 m dla wschodniego z nich, zbudowane były z drewnianych belek wspartych na palach wbitych w dno jeziora. Poprzez te mosty o szerokości 6 metrów i wyspę biegł trakt prowadzący z Poznania do Gniezna. Olbrzymia skala zrealizowanych przy lednickiej wyspie przepraw mostowych, pozwala zaliczyć je do jednych z większych inżynieryjnych urządzeń tego typu w tej części Europy. Mosty, zniszczone podczas najazdu czeskiego księcia Brzetysława w 1038 r., nie zostały już odbudowane.

     Znacząca w ideowej strukturze lednickiego ośrodka władzy była również rola jednej ze starszych na ziemiach Polski budowli — jednonawowego kościoła w którym umieszczono wewnątrzsakralną nekropolię, w części związaną z trzecim pokoleniem Piastów. Kościół ten, podobnie jak pierwsza z budowli funkcjonował jeszcze w XII w., aczkolwiek jego znaczenie nie było już tak ważne, jak wcześniej. Status ośrodka władzy oraz jednego z sakralnych centrów państwa, potwierdzają liczne znaleziska ze złota, srebra i półszlachetnych kamieni, odkryte w sąsiedztwie kościoła czy pałacu. Zgromadzone na wyspie bogactwa materialne oraz funkcjonującą tu siedzibę panującego ochraniała liczna załoga wojskowa, której część uzbrojenia została odnaleziona w wodach jeziora. Pochodzenie pewnych egzemplarzy broni wskazywać może na skandynawskie pochodzenie niektórych członków książęcych drużyn. Lednickie uzbrojenie (w ilości ok. 300 egz.) należy do jednego z najliczniejszych europejskich zbiorów broni okresu wczesnośredniowiecznego.

     Gród na Ostrowie Lednickim znajdował się w południowej części wyspy. Otaczał go wał o konstrukcji drewniano-ziemnej, długości około 500 m , dziś w najwyższym miejscu wysoki na 8 m . Ocenia się, że pierwotnie wał mógł sięgać 12 metrów wysokości. Do wzniesienia go wykorzystano drewno z powierzchni około 800-hektarowego lasu. Wyraźny przekop w północnej części wału stanowi miejsce lokalizacji dawnej bramy wjazdowej od strony podgrodzia. We wnętrzu grodu znajdują się relikty dwóch budowli: pałacu z kaplicą (na południu) i kościoła grodowego (na północy). Pałac i przylegającą do niego od wschodu kaplicę (o średnicy 11,5 m ) zbudowano jednocześnie, około 963-966 roku, z miejscowego materiału skalnego łupanego w płaskie płytki (tzw. okrzeski) i łączonego zaprawą gipsową.

     Mury budowli zachowały się w najwyższym fragmencie do wysokości 3 m . Kaplica założona była na planie krzyża greckiego. W miejscu przecięcia się naw umieszczono cztery filary, każdy o przekroju ćwiartki koła, które wspierały centralnie usytuowaną wieżę i wydzielały wygodne obejście w ramionach krzyża. Wschodnią ścianę kaplicy zamykała absyda ołtarzowa, a w zachodniej znajdowało się wejście do pałacu. W narożniku południowo-zachodnim zachował się głęboki otwór studni. Tuż obok dwa stopnie okrągłej klatki schodowej są śladem po nieistniejącej już wieży, która zapewniała komunikację z emporą kaplicy. Prosty bieg drugich schodów prowadził na wieżę dobudowaną w XIII w., która zamykała kaplicę od zachodu. Zachowała się jej dolna kondygnacja w postaci sklepionej krypty połączonej z kaplicą. Jej zewnętrzne ściany licowane są kamieniem obrobionym w regularną romańską kostkę. We wnętrzu kaplicy w ścianie południowej zachowały się parapety i fragmenty filarków dwóch okien dolnej kondygnacji. W ścianie północnej w końcu XIII wieku przebito otwór drzwiowy. Na lewo od wejścia znaleziono ukryty w murze skarb XIV-wiecznych monet śląskich, z których kilka kwartników należy do egzemplarzy unikatowych.

     Na poziomie najstarszej posadzki kaplicy umieszczone były baseny służące do liturgii chrzcielnej. Każdy z nich powielał kształt połowy krzyża. Basen południowy, odsłonięty w 1988 roku, miał wymiary 4,6 x 1,8 m i był zagłębiony od 10 do 15 cm . Drugi, odkryty rok później, znajdował się w północnym obejściu kaplicy. Jego wymiary zbliżone były do południowego, różnił się jedynie głębokością, wynoszącą 25- 30 cm . Z baptyzmalnymi basenami powiązane były zapewne pomieszczenia towarzyszące – przebieralnia oraz miejsce, w którym odbywały się obrzędy poprzedzające chrzest, czyli wyrzeczenia się szatana i wyznanie wiary. Mieścić się one mogły w prostokątnym aneksie dobudowanym do kaplicy od zachodu, a oddzielonym od pałacu wąskim pomieszczeniem, uznawanym za klatkę schodową. Baseny wraz z pomieszczeniami towarzyszącymi tworzyły prawdopodobnie kaplicę baptyzmalną, wzniesioną przede wszystkim na użytek władcy. Przebudowa budynku około 1000 roku doprowadziła do likwidacji basenu północnego i zmiany formy południowego, który pełnił pierwotne funkcje do około 1038-1039 roku.

     Palatium wzniesione zostało na rzucie prostokąta (32 x 14 m ), z wyraźnie wydzielonymi pomieszczenia. Największe, usytuowane w zachodniej części, było podzielone trzema łukami arkadowymi na dwa trakty. Arkada uwieczniona na XIX-wiecznej rycinie stanowiła środkowy łuk tej konstrukcji. Pozostałe cztery pomieszczenia pałacu służyły różnym funkcjom. Najwęższe, w środkowej partii, ograniczone dwoma równoległymi ścianami, pełniło rolę drewnianej klatki schodowej. Piętro pałacu zasadniczo powielało podział parteru. Reprezentacyjna aula znajdowała się zapewne na piętrze w zachodniej części pałacu. Wyspowy pałac z kaplicą po jego wzniesieniu ok. 966 r. przebudowywano jeszcze dwukrotnie. Pierwsza z przebudów (w przedromańskim wątku budowlanym) nastąpiła najpewniej ok. 1000 r., kolejna, tym razem już w romańskiej technice murów, w XII w.

     Na wyspie znajdował się również kościół grodowy, wzniesiony w północnej części grodu w pobliżu bramy prowadzącej do jego wnętrza. Orientowany, jednonawowy (długości 13,5 m ), z prostokątnym prezbiterium i trzema aneksami od północy, ma we wnętrzu dwa kamienne grobowce, prawdopodobnie miejsca ostatniego spoczynku synów Bolesława Chrobrego. Kościół ten można uważać za pierwszą nekropolię książęcą na ziemiach polskich.

 

Gniezno

     Gniezno (z łac. Gnesna, z niem. Gnesen) - miasto i gmina w powiecie gnieźnieńskim i województwie wielkopolskim. Miasto otoczone jest trzema jeziorami: Jelonek, Świętokrzyskie i Winiary. Pierwsza stolica Polski, jedno z najstarszych miast w kraju, często odwiedzane przez turystów z kraju i zagranicy. Jest siedzibą arcybiskupów gnieźnieńskich. Wg danych z 30 czerwca 2006 liczyło 70 080 mieszkańców.

     Legenda głosi, że trzej bracia: Lech, Czech i Rus, ze swoimi drużynami, przedzierali się przez puszcze szukając miejsca, gdzie mogliby się osiedlić. Nagle zobaczyli wzgórze, na którym, na starym samotnym dębie, siedział orzeł. Wtedy Lech powiedział: "Tego orła białego przyjmuję za godło ludu swego, a wokół dębu zbuduję gród swój i od orlego gniazda Gnieznem go nazwę". Pozostali bracia poszli dalej szukać miejsca dla swoich ludzi. Czech podążył na południe, a Rus na wschód.

     Pierwsze ślady osadnictwa na terenach dzisiejszego Gniezna, pochodzą z końca paleolitu, tj. sprzed 8 tys. lat, zaś od końca VIII w. istniał tu obronny zespół osadniczy państwa plemiennego Polan. Rozbudowany i zmodernizowany za czasów Mieszka I stał się siedzibą pierwszych władców piastowskich jako główny gród państwa Polan. Dotychczas uważano, że w końcu VIII w., za rządów półlegendarnej dynastii Popielidów powstał w Gnieźnie gród plemienia Goplan i podgrodzie, otoczone wałem drewniano-ziemnym. Jednak najnowsze badania dendrochronologiczne dostarczyły dowodów na to, że najstarszy gród gnieźnieński zbudowano dopiero ok. 940 na Wzgórzu Lecha, gdzie wg źródeł archeologicznych znajdowała się wówczas świątynia pogańska, a więc za panowania Siemomysła Lestkowica z dynastii Piastów. Jednak tak późna chronologia Gniezna, jako obronnej siedziby książęcej, nie wyklucza wcale funkcjonowania na tym miejscu od przełomu VIII i IX w. pogańskiego ośrodka kultowego, na terenie którego dokonywano prawdopodobnie intronizacji książąt plemiennych. W X. wieku Gniezno stanowiło jeden z grodów stołecznych państwa Piastów, czyli miejsc, gdzie wzniesiono tzw. palatia książęce. Takimi grodami obok Ostrowa Lednickiego i Poznania był także nieodległy Giecz. Zgodnie z dokumentem "Dagome iudex" z ok. 991, jedyną formalną stolicą państwa polskiego było jednak Gniezno. O stołecznej funkcji Gniezna świadczyć mogą także napisy „Gnezdun civitas” na monetach Bolesława Chrobrego, jak również fakt pochowania właśnie w Gnieźnie ciała Świętego Wojciecha. W Gnieźnie w roku 1000 odbył się zjazd, w którym uczestniczył książę Bolesław I Chrobry i cesarz Otton III. Podczas tego zjazdu, na bazie już istniejącej świątyni, utworzono arcybiskupstwo gnieźnieńskie. W roku 1025 odbyła się w Gnieźnie koronacja Bolesława Chrobrego pierwszego króla Polski. W roku 1038 podczas najazdu Brzetysława I zostały spalone podgrodzia, zniszczony gród i ograbiona katedra. Na skutek tych zniszczeń Kazimierz Odnowiciel przeniósł stolicę państwa do Krakowa. Ponowny rozwój miasta zaczął się w roku 1239, kiedy Gniezno uzyskało lokację na prawie magdeburskim. Za panowania Władysława Łokietka w roku 1331 miasto zajęli Krzyżacy, rabując je i niszcząc. Odbudowa i rozwój gospodarczy nastąpiły dopiero za panowania króla Kazimierza Wielkiego.

     Za rządów Władysława Jagiełły gnieźnieńskim arcybiskupom przyznano tytuł prymasa Polski oraz zastrzeżono godność kardynała. W kolejnych latach Gniezno stało się dużym ośrodkiem handlu krajowego i zagranicznego. Każdego roku odbywały się w Gnieźnie jarmarki: św. Wojciecha, św. Trójcy, św. Bartłomieja i św. Andrzeja. Uczestniczyli w nich kupcy z Wilna, Mińska, Brześcia, Śląska, Moraw, Włoch, Flandrii i Anglii, a także z Hamburga, Norymbergi i Frankfurtu. Skutkiem rozwoju handlu był rozwój rzemiosła. Gniezno było drugim po Krakowie ośrodkiem sztuki, szczególnie muzycznej. W wieku XVII, skutkiem wojen i najazdów obcych wojsk Gniezno stopniowo traciło swoją pozycję. W 1768 roku w wyniku reformy administracyjnej, Gniezno stało się stolicą województwa. W okresie rozbiorów znalazło się pod zaborem pruskim a w 1815, w wyniku postanowień kongresu wiedeńskiego, weszło w skład Wielkiego Księstwa Poznańskiego wchodzącego w skład Prus.

     Po odzyskaniu niepodległości w roku 1919 miasto stało się siedzibą władz powiatowych. Przywrócono także dawny herb miasta z orłem w koronie. W okresie okupacji hitlerowskiej Gniezno znalazło się w Rejencji Inowrocławskiej. 21 stycznia 1945 do miasta weszła Armia Czerwona, po kilku dniach Rosjanie z premedytacją spalili katedrę gnieźnieńską.

     W czerwcu 1997 uroczyście obchodzono millenium śmierci św. Wojciecha. W uroczystościach uczestniczył papież Jan Paweł II, prezydenci siedmiu państw Europy Środkowowschodniej oraz ok. 280 tys. pielgrzymów z Polski i całego świata. W 2000 obchodzono millenium Zjazdu Gnieźnieńskiego z roku 1000. Z tej okazji odbył się m.in. III Zjazd Gnieźnieński w którym udział wzięli prezydenci: Polski, Niemiec, Słowacji, Litwy i Węgier - Aleksander Kwaśniewski, Johannes Rau, Rudolf Schuster, Valdas Adamkus i Árpád Göncz.

 

Zabytki miasta Gniezna

Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Gnieźnie, a w niej trumna-relikwiarz św. Wojciecha okaleczona w 1986, zrekonstruowana w 1987 oraz Drzwi Gnieźnieńskie.

Kościół św. Jerzego z XII w., przebudowany w 1782.

Kościół gotycki św. Jana z cenną polichromią z XIV w. i gotycko-barokowy klasztor

bożogrobców (XIV, XVII w.)

Kościół farny św. Trójcy z XV wieku, przebudowany w XVII w.

Kościół i klasztor franciszkanów z XIII wieku, przebudowany w XVII-XVIII w.

Kościół św Michała z XV w., przebudowany w 1815 r., z neobarokową wieżą z roku 1900.

Kościół św Wawrzyńca z XVI w., przebudowany XIX i XX w.

Kościół cmentarny św. Piotra, barokowy z lat 1680-90.

Kościół cmentarny św Krzyża, neogotycki z lat 1834-36.

Kościół poewangelicki, obecnie garnizonowy, eklektyczny z 1 poł. XIX w., rozbudowany

w 2 poł. XIX w.

Kościół neogotycki (poewangelicki) bł. Michała Kozala z roku 1894 na terenie szpitala

psychiatrycznego, obecnie udostępniany ewangelikom na nabożeństwa.

Domy klasycystyczne.

Neorenesansowy gmach dawnego Uniwersytetu Ludowego na Dalkach z lat 20 XX w.

 

Bazylika Archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny na Wzgórzu Lecha w Gnieźnie

Kalendarium Archikatedry

Koniec IX. wieku - prostokątne oratorium jednonawowe.

Około roku 970 - budowa świątyni na planie krzyża przez Mieszka I.

Rok 977 - pogrzeb księżnej Dąbrówki, żony księcia Polan Mieszka I.

Koniec X. wieku - budowa świątyni na planie prostokąta przez Bolesława Chrobrego.

Rok 999 - pogrzeb św. Wojciecha, kanonizowanego później przez papieża Sylwestra II,

mianowanie pierwszego arcybiskupa Radzima Gaudentego.

Między 7. marca a 15. marca 1000 r. - pielgrzymka cesarza Ottona III do grobu świętego Wojciecha, Zjazd gnieźnieński, założenie pierwszej metropolii kościelnej w Polsce.

Rok 1018 - pożar świątyni jednonawowej.

Okres 1018-1025 - budowa świątyni trójnawowej, dwuwieżowej.

Rok 1025 - koronacja księcia Bolesława I Chrobrego.

Rok 1025 - koronacja Mieszka II Lamberta.

Rok 1038 - najazd księcia czeskiego Brzetysława I i zniszczenie świątyni.

Połowa XI wieku - budowa świątyni romańskiej.

Rok 1064 - konsekracja odbudowanej świątyni.

Około roku 1090 - katastrofa budowlana części wschodniej świątyni.

Rok 1097 - ponowna konsekracja po usunięciu szkód budowlanych.

Rok 1076 - koronacja księcia Bolesława II Śmiałego.

Okres 1103-1104 - synod z udziałem legata papieskiego.

Rok 1113 - pielgrzymka pokutna księcia Bolesława III Krzywoustego.

Rok 1127 - uroczystości odnalezienia i umieszczenia w Archikatedrze głowy św. Wojciecha.

Około roku 1175 - fundacja brązowych (spiżowych) Drzwi Gnieźnieńskich.

Rok 1177 - wielki zjazd, gdzie książę Mieszko III Stary wystąpił jako "dux totius Poloniae".

Rok 1295 - koronacja księcia Przemysła II.

Rok 1300 - ostatnia koronacja Wacława II, króla czeskiego na króla Polski.

Rok 1331 - najazd Krzyżaków i zniszczenie świątyni.

Rok 1342 - początek budowy świątyni gotyckiej (na miejscu poprzedniej romańskiej) przez arcybiskupa Jarosława Bogorię Skotnickiego.

Rok 1358 - przyjęcie króla Kazimierza III Wielkiego w prezbiterium przez arcybiskupa

Jarosława Bogorię Skotnickiego z kapitułą archikatedralną.

Około 1390 - koniec budowy prezbiterium i nawy.

Rok 1613 - pożar dachów i hełmów wież archikatedry.

Okres 1641-1652 - przebudowa wnętrza w stylu barokowym przez prymasa

Macieja Łubieńskiego.

Rok 1760 - kolejny pożar dachów i hełmów wież świątyni oraz zapadnięcie się sklepienia prezbiterium.

Okres 1761-1767 - prymas Władysław Łubieński przebudowuje wnętrza świątyni w stylu

klasycystycznym z elementami przemijającego stylu barokowego.

Rok 1931 - tytuł Bazyliki Mniejszej z nadania papieża Piusa XI.

Rok 1945 - pożar hełmów wież i dachów spowodowany ostrzałem artyleryjskim pocisków zapalających przez Rosjan oraz częściowe zniszczenie gotyckiego sklepienia w

emporze międzywieżowej, a w następstwie tego również organów, w dwa dni po

opuszczeniu miasta przez wojska niemieckie.

Okres 1953-1965 - restauracja świątyni w stylu gotyckim poprzez usunięcie z prezbiterium

i nawy głównej wystroju barokowego i przywrócenie tam form gotyckich.

Dzień 3. czerwca 1979 - wizyta papieża Jana Pawła II.

Dzień 3. czerwca 1997 - II Zjazd gnieźnieński w 1000. rocznicę śmierci św. Wojciecha,

ponowna wizyta papieża Jana Pawła II oraz siedmiu prezydentów państw Europy środkowej i wschodniej.

Dzień 12. marca 2000 - III Zjazd gnieźnieński w rocznicę Wielkiego Jubileuszu Chrześcijaństwa, wizyta pięciu prezydentów państw Europy środkowej i wschodniej.

Dni 15. i 16. marca 2003 - IV Zjazd gnieźnieński pod hasłem "Quo Vadis Europo?"

Dni 12. - 14. marca 2004 - V Zjazd gnieźnieński w przededniu akcesji 10 nowych

państw do Unii Europejskiej.

Dni 16. - 18. września 2005 - VI Zjazd gnieźnieński pod hasłem "Europa dialogu"

 

Drzwi Gnieźnieńskie ("Porta Enea", "Porta Regia")

     Unikalny zabytek romańskiej sztuki odlewniczej, wykonane ok. 1175 (nie znany dokładny czas i miejsce) za panowania księcia Mieszka III Starego. Osadzone w portalu wewnętrznym kruchty południowej Archikatedry gnieźnieńskiej. Oba skrzydła różnej wielkości (lewe wys. 328 x szer. 84 cm i prawe 323 x 83 cm ), odlane z brązu metodą wosku traconego (lewe, bardziej wypukłe w całości, a prawe w 24 częściach i zlutowane), zawierają po dziewięć kwater z płaskorzeźbami scen figuralnych i obramowanych bordiurą zdobioną ornamentem roślinnym z wplecionymi postaciami ludzi i zwierząt. Umocowane na nich kołatki w kształcie lwich głów odlano oddzielnie. Na pionowej listwie skrzydła lewego istnieje słabo widoczny napis, którego fragmenty (pojedyncze grupy liter) odczytał w XIX wieku kan. Ignacy Polkowski. Prawdopodobnie zawiera on między innymi imię artysty, który wykonał Drzwi Gnieźnieńskie, najcenniejszy zabytek sztuki romańskiej w Polsce.

     Drzwi zdobi 18 scen z życia św. Wojciecha od narodzin do męczeńskiej śmierci. Skrzydło lewe zawiera obrazy z pobytu świętego w Czechach, Niemczech i we Włoszech (w układzie od dołu do góry), a prawe z działalności misyjnej w Polsce i w Prusach (w układzie od góry do dołu).

Skrzydło lewe:

1. narodzenie i kąpiel Wojciecha w 956 w Libicach.

2. złożenie chorego dziecka na ołtarzu i ofiarowanie go do stanu duchownego.

3. oddanie chłopca w 972 do szkoły Otryka przy katedrze w Magdeburgu.

4. modlitwa nocna Wojciecha przed kaplicą męczenników w Pradze lub Magdeburgu.

5. nadanie Wojciechowi godności biskupa w 983 w Weronie (cesarz Otton II

wręcza Wojciechowi pastorał).

6. uzdrowienie człowieka opętanego złymi duchami.

7. widzenie senne Wojciecha (Chrystus domaga się, by przestał tolerować handel

niewolnikami).

8. oskarżenie przez Wojciecha Żydów o handel niewolnikami chrześcijańskimi przed

księciem czeskim Bolesławem II Pobożnym

9. cud z dzbankiem ok. 995 w rzymskim klasztorze św. Bonifacego i św. Aleksego na Awentynie (upuszczony przez Wojciecha gliniany dzban z wodą lub winem nie rozbił

się, co uznano za cud).

 

Skrzydło prawe:

1. przybycie Wojciecha łodzią do kraju Prusów w 997 z dwoma mnichami, bratem

przyrodnim Radzimem Gaudentym oraz Boguszem Benedyktem i orszakiem

zbrojnych (na brzegu stoją uzbrojeni Prusowie).

2. chrzest nawróconego Prusa (scena oparta na przekazach).

3. kazanie Wojciecha do Prusów.

4. ostatnia msza św. Wojciecha.

5. śmierć męczeńska Wojciecha 23 kwietnia 997 (scena przebicia oszczepem i obcięcia

głowy).

6. wystawienie na marach ciała Wojciecha owiniętego w całun i głowy jego wbitej na pal strzeżonych przez orła.

7. wykupienie ciała Wojciecha (wg legendy książę Bolesław Chrobry wykupił je ilością złota równoważną jego ciężarowi).

8. sprowadzenie ciała Wojciecha z Prus do Gniezna.

9. złożenie ciała Wojciecha w grobie w Archikatedrze Gnieźnieńskiej (w 997)

w obecności biskupa i księcia Bolesława Chrobrego.

 

wróć do spisu

 

3. Referat "Człowiek i przyroda w dziejach środkowej Europy "

 

CZŁOWIEK I PRZYRODA W DZIEJACH ŚRODKOWEJ EUROPY

 

     Człowiek, od zawsze należąc do środowiska i otaczającej go przyrody, korzystał z jej zasobów dla zapewnienia sobie warunków życia i przetrwania. W czasach prehistorycznych gromady ludzkie przemieszczały się w poszukiwaniu zasobów przyrody, dających szanse na przeżycie. Wędrówki te wymuszane były przez wyczerpywanie się zasobów pożywienia oraz dóbr przyrody, potrzebnych człowiekowi. W okresach późniejszych zjawisko to trwało nadal, zmieniały się tylko uwarunkowania, odległości i rozmiar migracji. Z czasem do braku zasobów natury powodujących wędrówki ludzi doszło jeszcze zagrożenie ze strony innych grup ludzi, próbujących opanować nowe terytoria. Jednak pierwotną przyczyną tego zjawiska był niedostatek środków do przeżycia dla agresorów w ich miejscach bytowania a więc brak równowagi pomiędzy zasobami przyrody a potrzebami ludzi. Znakomitą część czasu istnienia cywilizacji cechowało eksploatowanie zasobów przyrody bez żadnych starań o ich odtwarzanie czy przynajmniej oszczędne zużywanie. Powiedzieć więc można, że cywilizacja i przyroda na przestrzeni dziejów były ze sobą w stałym konflikcie, w którym stroną słabszą i ponoszącą straty była zawsze przyroda.

     Zwiedzając muzea przyrodnicze oraz różne chronione przed działalnością człowieka formy istnienia przyrody, na przykład rezerwaty, zapoznawać możemy się ze zmianami w otaczającym nas świecie, ze skutkami działalności człowieka a także z podejmowanymi od pewnego czasu próbami ochrony przyrody przed zagrożeniami stwarzanymi przez cywilizację. Wędrując Szlakiem Piastowskim mamy okazję nie tylko poznawać zabytki świadczące o historii państwa polskiego. Wokół miejscowości położonych przy tym szlaku znajdują się zarówno muzea przyrodnicze, jak i parki narodowe a także rezerwaty. W jednych znajdują się eksponaty o unikalnej wartości, w innych znaleźć można świadectwa bogactwa form przyrody minionego czasu. Każde jest warte odwiedzenia i poznania jego eksponatów. W najbliższym otoczeniu naszego miasta znajduje się kilka tego rodzaju obiektów, a w tym: Muzeum Przyrodniczo - Łowieckie w Uzarzewie, Muzeum Rolnictwa i Przemysłu Rolno - Spożywczego w Szreniawie, Wielkopolski Park Narodowy z licznymi pomnikami przyrody, Puszcza Zielonka ze swoimi rezerwatami oraz Rezerwat Przyrody Meteoryt Morasko i Rezerwat Żurawiniec, oba leżące w granicach miasta Poznania.

 

Muzeum w Uzarzewie

     Muzeum powstało w 1977 roku z inicjatywy Wojewódzkiej Rady Łowieckiej w Poznaniu. Od 1982 roku jest oddziałem Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno - Spożywczego w Szreniawie. Usytuowane jest przy Szlaku Piastowskim w miejscowości Uzarzewo, oddalonej 15 kilometrów od Poznania. Mieści się w dziewiętnastowiecznym pałacu położonym w sześciohektarowym parku krajobrazowym o urozmaiconej rzeźbie terenu, w którym rośnie około 1000 drzew. Wśród nich sześć jest pomnikami przyrody. Drugim zabytkowym budynkiem jest stajnia - wozownia, w której od 1993 roku znajduje się ekspozycja przyrodnicza. W pomieszczeniach pałacu znajduje się ekspozycja poświęcona historii łowiectwa – tej bardzo odległej, odtworzonej na podstawie wykopalisk, a także tej całkiem bliskiej sięgającej XX wieku. W dziale archeologicznym wyeksponowane są narzędzia jakimi posługiwali się pierwsi myśliwi. Ukazane są również dawne techniki myśliwskie oraz broń, akcesoria i trofea łowieckie. W salach ekspozycyjnych i w salonie myśliwskim zobaczyć można wyroby sztuki inspirowanej łowiectwem. W stajni - wozowni przedstawiono środowiska zwierząt łownych z gatunkami charakterystycznym dla Wielkopolski.

W muzeum znajdują się następujące wystawy:

„Od kamienia do kuszy”

     Jest to wystawa archeologiczna przedstawiająca rozwój łowiectwa w epoce kamienia brązu i żelaza. Prezentowana z tego okresu broń obejmuje : toporki, młotki, krzemienne noże, groty do strzał i oszczepów. Na uwagę zasługują eksponowane czaszki tura i niedźwiedzia oraz ciosy mamuta.

„Dawne i współczesne metody polowań”

     Wystawa przybliża problematykę łowiecką w ujęciu historycznym prezentując dawne sposoby polowań. Ukazuje moment w którym łowiectwo przestaje być głównym sposobem utrzymania człowieka i poprzez znaczenie rekreacyjne staje się w końcu jednym ze sposobów ochrony przyrody polegającej na ochronie zwierząt zagrożonych wyginięciem i stałym czuwaniem nad populacją zwierząt łownych.

„Broń i przybory myśliwskie”

     Wystawa prezentuje broń z różnych okresów jej rozwoju. Najstarszym eksponatem jest strzelba z XVI wieku z zamkiem lontowym. W dalszej kolejności prezentowane są strzelby kapiszonowe oraz współczesna broń kulowa i kombinowana. Interesujący jest zestaw akcesoriów myśliwskich służących do elaboracji naboi, a wśród nich przyrządy do wyjmowania zdetonowanych spłonek i zakładania nowych, maszynki do zawijania łusek oraz prochownice, pasy do naboi i torby myśliwskie.

„Łowiectwo w sztuce”

     Wystawa ma na celu zilustrowanie oddziaływanie łowiectwa jako ważnej dziedziny aktywności człowieka w twórczości artystycznej (malarstwo, rzeźba, rzemiosło artystyczne). Do najcenniejszych prac z dziedziny malarstwa należą obrazy : I. Zygmuntowicza – „Polowanie na łosie” i „Łosie na bagnie”, A. Wierusza- Kowalskiego – „W lutym na Litwie”, I. F. Hoffmama „Sarny” i „Jelenie” oraz W. Gaganiowskiego „Wilki”. Interesujące są również akwarele znanego poznańskiego ornitologa i zoologa – Jana Sokołowskiego.

„Trofea myśliwskie”

     Ekspozycja trofeów przedstawia rozwój poroża sarny i jelenia od momentu wyrastania tyk, poprzez poroże w pełni rozwinięte (ale jeszcze w scypule), a następnie poroże już „wytarte” – w pełnej krasie. Wystawa ukazuje cechy trofeów, które decydują o ich wartości. Obok trofeów nagrodzonych na wystawach, prezentowane są również okazy ciekawe pod względem przyrodniczym (wielotykowce, perukarze, myłkusy, selekty i wsteczniaki).

„Środowiska zwierząt łownych”

     W przestrzennych dioramach zaprezentowane są fragmenty naturalnego biotopu ptaków i ssaków charakterystycznych dla Wielkopolski. Wyeksponowane są następujące środowiska: polne, wodno - błotne i leśne – w scenerii letniej i zimowej. Szczególnie interesująca jest prezentacja gatunków zwierzyny podlegających ochronie prawnej. Są to: drop, wydra, bóbr, ptaki drapieżne i łabędź niemy. Uzupełnienie wystawy przyrodniczej stanowi ekspozycja ptaków pochodzących z wielkopolskich łowisk oraz kolekcja jaj ptasich licząca blisko 200 gatunków.

„Jak pory roku po świecie wędrowały”

     Wystawa dydaktyczna dla dzieci pomagająca zrozumieć zmiany zachodzące w życiu zwierząt i roślin powodowane następującymi po sobie porami roku. Wystawa zaaranżowana przy pomocy lalek adresowana jest dla dzieci w wieku przed szkolnym i młodszych klas szkoły podstawowej. Pory roku prezentowane są w formie widowiska przy akompaniamencie muzyki, recytacji i światła.

 

„Trofea egzotyczne z kolekcji Adama Smorawińskiego”

     Wystawa prezentuje osiągnięcia jednego z najwybitniejszych wielkopolskich myśliwych – Adama Smorawińskiego, który w kraju zdobył niemal wszystkie możliwe trofea, łącznie z żubrem. Skierował więc swoje zainteresowania na inne kraje i kontynenty (Afryka, Ameryka Północna). Niewątpliwie najcenniejsze trofea pochodzą właśnie z Afryki, a klejnotem całej kolekcji jest „wielka piątka afrykańska”, do której należy słoń, bawół, nosorożec, lew i lampart. Trofea z Kanady, to przede wszystkim drapieżniki: niedźwiedzie, wilk, kojot, ryś, rosomak i wspaniały medalion łosia o niespotykanych w Polsce rosochach.

 

Wielkopolski Park Narodowy

     Utworzony został na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 kwietnia 1957 roku, a jego granice objęły powierzchnię 9600 ha , z czego pod zarządem Parku znalazło się ok. 5100 ha . W 1996 roku nowe rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie WPN zmienia jego powierzchnię na 7584 ha oraz tworzy wokół Parku strefę ochronną tzw. otulinę, której powierzchnia razem z terenem Parku wynosi 14840 ha . Z Parku zostają wyłączone tereny miejskie Puszczykowa, Mosiny oraz Stęszewa. Wielkopolski Park Narodowy leży ok. 15 km na południe od Poznania i posiada z tym miastem bardzo dogodne połączenia autobusowe i kolejowe.

     W Parku utworzono 18 obszarów ochrony ścisłej o łącznej powierzchni 260 ha . Chronią one rozmaite formy krajobrazu polodowcowego oraz najbardziej naturalne zbiorowiska roślinne, a także związane z nimi zwierzęta. Ochroną objęto także 32 drzewa pomnikowe i 1 głaz narzutowy.

     Wielkopolski Park Narodowy jest odwiedzany przez ponad milion turystów rocznie. Przez Park biegnie pięć znakowanych szlaków turystycznych o łącznej długości 85 km . Szlakami tymi wyznaczono 7 tras wycieczkowych pozwalających na poznawanie nie tylko wartości przyrodniczych ale także kulturowych tego terenu. Na terenie Parku znajdują się liczne zabytki. Do najcenniejszych należy drewniany kościół z XVII wieku we wsi Łódź. Inne zabytkowe kościoły o nieco mniejszej wartości możemy spotkać w Puszczykowie, Stęszewie i Wirach. W Szreniawie i Trzebawiu zachowały się do dziś dziewiętnastowieczne dwory. Ciekawym obiektem są także ruiny zameczku zbudowanego w 1827 roku przez Tytusa Działyńskiego dla swojej siostry Klaudyny Potockiej na wyspie Zamkowej na Jeziorze Góreckim.

     Starania o utworzenie w tym rejonie parku narodowego rozpoczęły się już w latach dwudziestych. Pierwszy z tą ideą wystąpił w 1922 roku prof. Adam Wodziczko. Do wniosku prof. A. Wodziczki o uznanie lasów dzisiejszego Parku za podlegające ochronie przychyliły się w 1926 roku administrujące nimi Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych w Poznaniu i Zarząd Fundacji Kórnickiej, które wprowadziły zakaz stosowania rębni zupełnych. Ukoronowaniem dziesięcioletnich starań było utworzenie w 1932 roku dwóch rezerwatów przyrody: w Puszczykowie o powierzchni 239 ha i w okolicy jeziora Kociołek o powierzchni 189 ha . W 1933 roku w Osowej Górze nastąpiło symboliczne otwarcie Wielkopolskiego Parku Narodowego. W latach 1935 - 39 można odnotować kolejny sukces na drodze ochrony tego terenu a mianowicie zostały całkowicie wstrzymane wyręby na obszarze 1165 hektarów pomiędzy rezerwatami w Puszczykowie i w okolicy jeziora Kociołek.

     Nowy etap starań o prawne utworzenie Wielkopolskiego Parku Narodowego rozpoczął się zaraz po wyzwoleniu. W 1946 roku Ministerstwo Leśnictwa uznało obszary projektowanego Parku za ochronne, o dużych wartościach przyrodniczych i naukowych, natomiast w 1948 roku wojewoda poznański wydał rozporządzenie o ochronie krajobrazu i tworów przyrody na terenach projektowanego parku narodowego. Ostatecznie Wielkopolski Park Narodowy doczekał się prawnego uznania w 1957 roku.

     Ukształtowanie terenów Parku jest ściśle związane z działalnością lodowca, głównie w okresie 70 - 10 tysięcy lat temu (tzw. zlodowacenie bałtyckie). Wówczas to w wyniku licznych procesów geomorfologicznych wytworzyły się dzisiejsze formy krajobrazu. Największą powierzchnię zajmuje wysoczyzna morenowa zbudowana z glin, piasków i żwirów zwałowych, a jej najwyższe wzniesienie - Osowa Góra wynosi 132 m n.p.m. Obszar wysoczyzny rozcinają wyżłobione przez lodowiec bruzdy, tzw. rynny. W rynnach tych znajdują się liczne jeziora: Łódzko - Dymaczewskie, Witobelskie, Góreckie, Rosnowskie, Chomęcickie, Budzyńskie, Jarosławieckie, Kociołek, Skrzynka, Lipno, Wielkowiejskie i Trzcielińskie. Za najpiękniejsze uchodzi ozdobione dwoma wyspami Jezioro Góreckie. W południowej części Parku obszar wysoczyzny graniczy z Pradoliną Warszawsko-Berlińską, którą wyrzeźbiły niegdyś wody topniejącego lodowca (przebiega tędy Kanał Mosiński). W części wschodniej od wysoczyzny odcina się Przełomowa Dolina Warty. Do innych form terenowych należą owalne w zarysie pagórki - kemy oraz przypominające nasypy kolejowe wzniesienia - ozy. Na terenie Parku znajduje się część najdłuższego w Polsce Ozu Bukowsko - Mosińskiego ( 37 km długości). Pamiątkę minionej epoki stanowią także głazy narzutowe. Największy z nich, znaleziony w pobliżu Osowej Góry, waży ponad 20 ton, a jego obwód wynosi 10,5 m . Został ustawiony przy szosie Komorniki - Jeziory i jako pomnik poświęcony leśnikom polskim, nazwany został "Głazem Leśników".

     Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupienia, w szczególności sędziwe i okazałych rozmiarów drzewa i krzewy gatunków rodzimych i obcych, źródła, wodospady, skałki, jary, głazy narzutowe, jaskinie. W Wielkopolskim Parku Narodowym zarejestrowane są 32 drzewa - pomniki przyrody. Najwięcej z nich stanowią dęby szypułkowe. Ciekawy okaz znajduje się nad południowo - zachodnim brzegiem Jeziora Góreckiego. Stanowią go dwa potężne dęby szypułkowe, zrośnięte ze sobą pniami. Jedyny pomnikowy dąb bezszypułkowy rośnie przy ścieżce spacerowej nad północno-wschodnim brzegiem Jeziora Góreckiego. Obok dębów w Parku objęto również ochroną pomnikową 2 klony polne w pobliżu jeziora Kociołek oraz 1 lipę szerokolistną niedaleko parkingu w Osowej Górze. Nieczęsto spotyka się pomnikowe okazy sosny zwyczajnej. Jedyna taka sosna zachowała się niedaleko ujścia Wirynki do Warty. Posiada potężny pień o pierśnicy 115 cm z czterema rozgałęzieniami. Wiek tej sosny określa się na 200 lat.

 

Rezerwat przyrody „Meteoryt Morasko”

     Meteoryt Morasko to rezerwat przyrodniczo-astronomiczny utworzony na obszarze lasu w 1976 roku, o powierzchni 55 ha . Znajduje się on w północnej części Poznania, na Morasku. Na jego terenie znajduje się siedem kraterów, pierwotnie na obszarze polnym widoczne były jeszcze dwa niewielkie kratery, które uległy zniszczeniu przez uprawę terenu. Zdaniem większości badaczy kratery powstały w wyniku upadku meteorytu.

Przyroda

     W dominującym na terenie rezerwatu lesie grabowo-dębowym rośnie wiele rzadkich gatunków roślin, takich jak: lilia złotogłów, kopytnik pospolity i rogatek krótkoszyjkowy. Występują tam również rzadko spotykane ptaki: lelek kozodój, dzięcioł czarny. Na terenie rezerwatu wytyczono ścieżkę dydaktyczną. Przez cały rezerwat prowadzi specjalny szlak turystyczny, a każde ciekawe miejsce jest opisane za pomocą specjalnych tablic informacyjnych. Do rozwoju edukacyjnego tego miejsca a także do jego ochrony bardzo aktywnie przyczynia się Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra z Poznania.

Kratery i meteoryty

     Na terenie rezerwatu znajduje się 7 kraterów, z czego największy ma ok. 60 metrów średnicy i 11 głębokości. Powszechnie uważa się, że jest to pozostałość po upadku meteorytu ok. 5 tysięcy lat temu. Pierwszy meteoryt na Morasku znaleziony został w roku 1914 przez niemieckiego żołnierza podczas ćwiczeń wojskowych, jako że teren należał do wojskowego placu ćwiczeń.. Od tamtego czasu znaleziono wiele fragmentów meteorytu, w tym w roku 1956 meteoryt o masie 78 kg . We wrześniu roku 2006, w wyniku poszukiwań za pomocą wykrywacza metalu prowadzonych na zlecanie naukowców z Instytutu Geologii Uniwersytetu im Adama Mickiewicza został odnaleziony meteoryt, który po usunięciu zanieczyszczeń waży 164 kg . Do tej pory jest to największy meteoryt znaleziony w Polsce. Po dokonaniu badań odkryto, że meteoryt oprócz stopu żelaza i niklu zawiera niewielką ilość krzemianów (pirokseny) nie występujących na Ziemi. Obecnie władze Uniwersytetu rozważają powstanie centrum edukacyjnego mającego na celu zgromadzenia większej uwagi wokół rezerwatu oraz odnalezionych tam meteorytów. Centrum to znajdowałoby się w nowej siedzibie Uniwersytetu, na Morasku, niedaleko samego rezerwatu.

     Za meteorytowym pochodzeniem kraterów przemawia fakt znalezienia w ich okolicy fragmentów materii meteorytowej oraz występowanie w ich pobliżu pyłu prawdopodobnie kosmicznego pochodzenia. Po odkryciu kraterów obok teorii o ich kosmicznym pochodzeniu pojawił się pogląd o ich pochodzeniu polodowcowym. Jako uzasadnienie wskazywano niezgodność lokalizacji znajdowanych meteorytów z przewidywanymi lokalizacjami okazów, których spadek miałby spowodować powstanie kraterów oraz nietypowe kształty i położenie kraterów względem siebie. Różne warianty tej teorii biorą pod uwagę m.in. spadek meteorytu na lodowiec z dala od Moraska, a następnie wyżłobienie kraterów przez lodowiec i transport spadłych meteorytów na miejsce ich obecnego występowania (zjawiska transportu meteorytów przez lodowiec odkryto na Antarktydzie). Obecnie teoria lodowcowa stanowi pogląd mniejszościowy, ale kwestia pochodzenia kraterów w Morasku nadal nie została jeszcze ostatecznie rozstrzygnięta. Wciąż prowadzone są także badania mineralogiczne samych meteorytów.

 

Puszcza Białowieska

     Nieporównywalnie większym i bogatszym kompleksem leśnym, jednym z największych w Europie jest Puszcza Białowieska - rozległy kompleks leśny, pozostałość dawnych puszcz: Białowieskiej, Ladzkiej, Świsłockiej i Szereszewskiej, położony w województwie podlaskim oraz na Białorusi. Puszcza ta symbolizuje przyrodę polską w takim stopniu, że podczas wystawy EXPO - 2000 w Hanowerze stanowiła obok kopalni soli we Wieliczce stałą część ekspozycji polskiej, odwiedzaną przez wielką liczbę gości. Powierzchnia całej puszczy przekracza 150 tys. ha, z czego w granicach Polski jest 62 tys. ha. Puszcza jest pozostałością ostatnich na niżu Europy lasów naturalnych o charakterze pierwotnym w strefie lasów liściastych i mieszanych. Na jej terenie znajduje się Białowieski Park Narodowy. Puszcza leży w dorzeczu Narewki i Leśnej.

Ważne daty w historii ochrony przyrody puszczy:

• Listopad 1915 r. - W Puszczy Białowieskiej gościł dr Hugo Conwentz - niemiecki botanik, jeden z twórców ruchu ochrony przyrody. Zaproponował on objęcie ochroną, w postaci „parku natury” fragmentu Puszczy, leżącego w widłach rzek Hwoźnej i Narewki. Trwająca wojna i jej skutki nie pozwoliły na wprowadzenie tego planu w życie.

• Kwiecień 1919 r. - W Białowieży gościli zainteresowani losami żubra prof. Władysław Szafer, prof. Eugeniusz Kiernik i inż. Jan Kloska. Żywych żubrów już nie zastali, lecz wynikiem wizyty była myśl objęcia ochroną rezerwatową fragmentu lasów puszczańskich.

• 29 grudnia 1921 r. - Na konferencji w departamencie leśnictwa Ministerstwa Rolnictwa i Dóbr Państwowych podjęto postanowienie o utworzeniu w Puszczy Białowieskiej pięciu rezerwatów, w tym rezerwatu ścisłego w Nadleśnictwie Browskim, który stał się zalążkiem Białowieskiego Parku Narodowego.

• 1922 r. - Utworzono Muzeum Przyrodnicze w Białowieży.

• Maj 1924 r. - Zarząd Okręgowy Lasów Państwowych w Białowieży założył Ligę Parku Narodowego. Celem Ligi było podniesienie znaczenia Parku.

• 19 września 1929 r. - Do Białowieży przywieziono pierwsze żubry - czystej krwi byka "Borusse" i żubrobizona "Kobolda"; dały one podstawę hodowli restytucyjnej tego gatunku.

• 10 października 1929 r. - Do rezerwatu żubrów przywieziono dwa kolejne żubry - czystej krwi "Bisertę" i żubrobizonkę "Faworytę".

• Styczeń 1937 r. - Muzeum Przyrodnicze przeniesione zostało z pałacu do osobnego budynku na terenie Parku Pałacowego; w nowej siedzibie mieściło się ono do jesieni 1971 roku.

• 8 listopada 1937 r. - Z poznańskiego ogrodu zoologicznego przywieziono do Parku Narodowego w Białowieży ciężarną niedźwiedzicę "Lolę", zapoczątkowując tym samym próbę restytucji niedźwiedzia w Puszczy Białowieskiej.

• 1945 r. - W Puszczy Białowieskiej rozpoczęto budowę nowego rezerwatu żubrów (pow. 123 ha ), który oddano użytku pod koniec 1946 roku.

• 18 lipca 1946 r. - Park Narodowy przekazał 5 sztuk żubrów Białoruskiej SRR. Ofiarowane żubry dały początek hodowli tego gatunku w białoruskiej części Puszczy Białowieskiej.

• 21 listopada 1947 r. - Na mocy Rozporządzenia Nr 469 Rady Ministrów utworzono Białowieski Park Narodowy.

• 13 września 1952 r. - Z rezerwatu hodowlanego wypuszczono na wolność pierwsze dwa żubry.

• 1953 r. - Białowieski Park Narodowy zlikwidował hodowlę rezerwatową koników typu tarpana. W rezerwacie zostawiono jedynie grupę pokazową.

• 1 maja 1955 r. - W Białowieskim Parku Narodowym utworzono Ośrodek Hodowli Rzadkich Zwierząt, przemianowany później na Ośrodek Hodowli Żubrów.

• Czerwiec 1968 r. - Ukazała się popularnonaukowa monografia pt. "Park Narodowy w Puszczy Białowieskiej".

• 27 czerwca 1972 r. - W budynku wzniesionym na miejscu dawnego pałacu carskiego otwarto nową ekspozycję Muzeum Przyrodniczo-Leśnego Parku.

• 9 października 1974 r. - W Parku gościł książę Bernard, prezydent Światowego Funduszu Ochrony Dzikiej Przyrody (World Wildlife Fund), małżonek królowej Holandii Juliany.

• Noc z 30 na 31 października 1974 r. - wichura powaliła Dąb Jagiełły - jedną z atrakcji turystycznych Parku.

• 31 sierpnia 1975 r. - W Parku gościł książę Edynburga Filip, małżonek królowej brytyjskiej Elżbiety II.

• 13 kwietnia 1976 r. - Białowieski Park Narodowy wysłał 2 żubry do Phenianu (Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna).

• 17 stycznia 1977 r. - Białowieski Park Narodowy włączony został do światowej sieci rezerwatów biosfery. Uroczystość wręczenia dyplomu UNESCO odbyła się w Warszawie w dniu 31 sierpnia 1977 r.

• Koniec października 1979 r. - Białowieski Park Narodowy wpisany został na Światową Listę Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego Ludzkości.

• 18 lutego 1982 r. - Utworzono strefę ochronną dla ścisłego rezerwatu przyrody BPN (tzw. otulinę) od strony Polany Białowieskiej.

• 29 maja 1991 r. - BPN wysłał do Francji 3 żubry stanowiące dar prezydenta Lecha Wałęsy dla prezydenta Francois Mitteranda. Kolejne 6 żubrów przekazano do tworzonego ośrodka hodowli we Francji, w Masywie Centralnym.

• Sierpień 1991 r. - Ukazał się pierwszy numer kwartalnika "Parki Narodowe", zredagowany w Białowieskim Parku Narodowym.

• 16 lipca 1996 r. - Powiększony został obszar Białowieskiego Parku Narodowego z 5317 ha do 10 501,95 ha . Wokół parku utworzono strefę ochronną o pow. 3224,26 ha . Z lasów przekazanych przez Nadleśnictwa Browsk i Białowieża utworzono Obręb Ochronny Hwoźna.

• 24 kwietnia 1998 r. - Obyła się uroczystość wręczenia Dyplomu Rady Europy Białowieskiemu Parkowi Narodowemu.

• Kwiecień 1998 r. - Na terenie Obrębu Hwoźna BPN otwarto dwa znakowane szlaki turystyczne - Wokół uroczyska "Głuszec" i Wilczy Szlak.

• 11 - 18 października 1998 r. - W Ośrodku Edukacji Przyrodniczej BPN odbyła się wystawa fotograficzna pt. "Carskie polowania w Białowieży", zorganizowana przez Rosyjskie Państwowe Archiwum Filmu i Fotografii oraz Białowieski Park Narodowy. Na wystawie pokazano 51 zdjęć, wykonanych w latach 1897, 1903 i 1912. Wystawa wzbudziła olbrzymie zainteresowanie wśród zwiedzających.

• 11 - 14 marca 2002 r. - Z okazji jubileuszu 80-lecia Białowieskiego Parku Narodowego w Białowieży odbyła się konferencja naukowa pn. "Polskie Parki Narodowe - ich rola w rozwoju nauk przyrodniczych".

• 30 kwietnia 2002 r. - W zabytkowej bramie pałacowej na terenie Parku Pałacowego otwarto stałą wystawę fotograficzną "Pałac Carski w Białowieży". Na wystawie zaprezentowano 67 zdjęć przedstawiających pałac w okresie od jego budowy do zburzenia ruin na początku lat 60. XX wieku.

• 11 września 2002 r. - Rada Europy przyjęła rezolucję o nadaniu BPN Dyplomu Europejskiego na kolejny pięcioletni okres (do 30 września 2007 roku).

• 30 stycznia 2004 r. - W BPN powołano Kapitułę Medalu "Przyjaciel Żubra".

• 23 października 2004 r. - W Zwierzyńcu odbyła się uroczystość odsłonięcia pomnika żubra. Pomnik ten nawiązuje do historycznej pamiątki, ustawionej w tym miejscu w 1862 roku, a obecnie znajdującej się w Spale.

• Wrzesień 2005 r. - BPN przekazał 12 żubrów do rezerwatu Haut Thorenc w regionie Alpes-Maritimes (Francja).

• 8 - 12 marca 2006 r. - W Berlinie odbyły się targi turystyczne ITB 2006. Swoje oferty turystyczne zaprezentowało ponad 10 000 wystawców z 180 krajów i regionów świata. Ofertę przedstawił również Białowieski Park Narodowy, który przez uczestników giełdy turystycznej, zorganizowanej na zakończenie targów, uznany został za największą polską atrakcję turystyczną.

• 6 - 7 kwietnia 2006 r. - W siedzibie Białowieskiego Parku Narodowego odbyła się konferencja podsumowująca projekt "Las Nadziei". Konferencję prowadził Rob Wolters - dyrektor Europejskiego Centrum Ochrony Przyrody (ECNC).

• 27 maja 2006 r.- Białowieski Park Narodowy podpisał porozumienie z przedstawicielami Landesbetrieb Wald und Holz NRW - Forstamt Bad Driburg oraz der Schutzgemeinschaft Deutscher Wald NRW w Niemczech o nawiązaniu współpracy w zakresie badań i rozwoju oraz planowania i prowadzenia hodowli żubrów w zagrodach.

• 6 - 9 czerwca 2006 r. - W siedzibie Parlamentu Europejskiego w Brukseli trwała wystawa "Czas na Podlaskie" ukazująca unikatową przyrodę regionu podlaskiego i jego wielokulturowość. Na wystawie szczególnie podziwiane były wypchane dzikie zwierzęta z żubrem na czele, wypożyczone z Muzeum Przyrodniczo-Leśnego BPN w Białowieży. Prezentacja zwierząt odbywała się w oprawie dźwięków z Puszczy Białowieskiej.

• 20 października 2006 r. - BPN wysłał do rezerwatu w Andon Thorenc koło Nicei (Francja) 7 żubrów.

• 24 listopada 2006 r. - W Kamieniukach na Białorusi odbyło się spotkanie poświęcone początkom ochrony Puszczy Białowieskiej. Wziął w nim udział m.in. dyrektor BPN Józef Popiel. W czasie spotkania stwierdzono zgodnie, że najdawniejszym znanym dokumentem odnoszącym się do Puszczy Białowieskiej jest zapis z Kroniki Jana Długosza dotyczący roku 1409 i polowania króla Jagiełły. Na rok 2009 zaplanowane zostały obchody 600-lecia pierwszego pojawienia się Puszczy w źródłach historycznych.

• 29 listopada 2006 r. - BPN wysłał dwa żubry do Hardehausen w Niemczech.

 

wróć do spisu

 

5. Józef von Eichendorff

Józef von Eichendorff

     Poeta pochodzący ze starej katolickiej rodziny szlacheckiej: Ojciec Adolf Freiherr von Eichendorff (1756-1818), matka Karoline Freiin von Eichendorff, z domu Kloch (1766-1822), sześcioro rodzeństwa: Wilhelm (1786-1849), Henriette (*1791), August (*1793), Sophie (1799-1803), Gustav (1800-1803), Luise (1804-1883).

     Józef Karol Benedykt Freiherr von Eichendorff urodził się 10. marca 1788 w pałacu Hambach w Łubowicach koło Raciborza, na Górnym Śląsku. Zmarł 26. listopada 1857 w Nysie. Należy do znaczących liryków i prozaików niemieckiego romantyzmu. Obok Arnima von Brentano był najbardziej znaczącym przedstawicielem późnego romantyzmu. Głównymi tematami jegoliryków były: natura, tęsknota i radość życia. Wiele jego utworów stało się pieśniami ludowymi. Śpiewane są do muzyki ludowej, a także do muzyki takich twórców jak: Schumann, Mendelssohn Bartholdy, Brahms, Wolf, Richard Strauss. Do znaczących utworów, znanych jako pieśni należą między innymi “O Täler weit o Höhen” oraz “In einem k ü hlen Grunde”. Jego nowelę “Aus dem Leben eines Taugenichts” nazwać można szczytowym osiągnięciem późnego romantyzmu, będącego jednocześnie pożegnaniem z tym gatunkiem literackim.

     Jako prozaik stosował otwarte formy, jednak jego opowiadania i sztuki sceniczne obecnie są mniej znane od jego poezji. W twórczości Eichendorffa, szczególnie z późniejszego okresu wyraźnie widoczna jest głęboka religijność praktykującego katolika. Eichendorff jest więcej niż"Poetą opiewającym niemiecki las". Jego świat jest naiwny i niewinny a przy tym jednocześnie jego romantyzm krzyżuje się z polityką i sprawami codziennymi. Poetycki opis życia zawiera w sobie rzeczywistość rewolucji przemysłowej, niespokojnych czasów wojen napoleońskich, w których sam brał udział a także wprowadzanie pruskiego ładu, w czym jako wysoki urzędnik również sam uczestniczył.

     Tomasz Mann na temat jego twórczości powiedział: "Taugenichts" to nie tylko marzenie, muzyka, pozostawienie czegoś za sobą i tak dalej, ale także podsumowanie romantycznego oczarowania i takiego samego zamętu. Do tej oceny, w 1955 roku, Werner Bergengruen dodał: Dzieła Eichendorffa to czarodziejsko stylizowany świat, w którym rzeczywistość i nierzeczywistość są nierozerwalnie połączone ze sobą. To świat niemieckiego lasu i gór, ale także przyrody w innych częściach Europy.

W roku 1853 poeta otrzymał od króla Bawarii Maksymiliana II. order za swoje osiągnięcia na polu sztuki i nauki.

 

Życiorys

     Józef von Eichendorff urodził się w roku 1788 w pałacu Hambach w Łubowicach na Górnym Śląsku, koło Raciborza jako syn pruskiego oficera Adolfa Theodora Rudolfa von Eichendorffa i jego żony Karoliny z domu von Kloch, w katolickiej rodzinie szlacheckiej. Od 1793 do 1801 wraz ze swoim o dwa lata starszym bratem Wilhelmem pobierał nauki od domowego nauczyciela Bernarda Heinke. Już w roku 1800, od 12. listopada rozpoczął prowadzić dzienniki, w których notował uwagi o swoich lekturach a także zapisywał pierwsze literackie próby.

     Od grudnia 1801 rozpoczęła się dla obu braci nauka w katolickim gimnazjum im. świętego Mateusza we Wrocławiu, gdzie mieszkali w internacie - konwikcie im. świętego Józefa aż do 1804 roku. Tam też młody poeta zaprzyjaźnił się z Józefem Christianem von Zedlitz. Od 1805 do 1806 Eichendorff pobierał nauki w Halle na wydziale prawa a od 1807 do 1808 kształcił się w Heidelbergu, gdzie zaprzyjaźnił się z poetą Izydorem Orientalisem, który wywarł duży wpływ na jego twórczość. Jeszcze w 1808 roku, w celu dalszego kształcenia się, podjął podróż do Paryża a potem przez Norymbergę i Regensburg do Wiednia. W roku 1809 wrócił na krótko do Łubowic, aby pomóc swojemu ojcu.

     Zimą 1809/10 rozpoczął Eichendorff kształcenie uniwersyteckie, na powołanym z inicjatywy Wilhelma Humboldta uniwersytecie w Berlinie. Tu słuchał wykładów filozofa Johanna Gottlieba Fichtego i spotkał się z Arnimem Brentano i Heinrichem von Kleistem. W lecie 1810 kontynuował studia prawnicze we Wiedniu, które pomyślnie skończył w roku 1812. W latach 1813 - 1815 Eichendorff uczestniczył jako żołnierz w wojnie przeciw wojskom Napoleona, był także oficerem sztabu przy pruskim marszałku Eugeniuszu von Gneisenau, brał udział w bitwie pod Waterloo.

     W kwietniu 1815 roku Eichendorff ożenił się z poznaną już w 1809 roku Aloysią Anną Wiktorią ("Luizą") von Larisch (1792–1855), córką rodziny szlacheckiej, osiadłej niedaleko Łubowic. Jeszcze w tym samym roku urodził się im pierwszy syn Hermann (1815 - 1900), w roku 1817 córka Teresa, w roku 1819 drugi syn Rudolf, następnymi dziećmi były: Agnieszka (1821-1822) i Anna (1830-1832).

Jaka była żona poety? Poeta tak pisał o niej:

AN LUISE

Ich wollt in Liedern oft dich preisen
Die wunderstille G ü te
Wie du ein halbverwildertes Gem ü te
Die liebend hegst und heilst auf tausend s ü sse Weisen,
Des Mannes Unruh und verworrnem Leben
Durch Tr ä nen l ä chelnd bis zum Tod ergeben

Doch wie den Blick ich dichtend wende,
So sch ö n still in stillen Harme
Sitzt du vor mir, das Kindlein auf dem Arme,
Im blauen Augen Treu und Frieden ohne Ende,
Und alles lass ich, wenn ich dich so schaue -
Ach, wen Gott lieb hat, gab er solche Fraue!

Co poeta myślał o swoich dzieciach? Proszę posłuchać, jak opisywał odchodzenie tych swoich dzieci do wieczności:

 

AUF MEINES KINDES TOD

Es wandelt, was wir schauen,
Tag sinkt ins Abendrot
Die Lust hat eigenes Grauen
Und alles hat den Tod

Ins Leben schleicht das Leiden
Sich heimlich wie ein Dieb,
Wir alle m ü ssen scheiden
Von allem, was uns lieb

Was g ä b' es doch auf Erden
Wer hielt' den Jammer aus,
Wer m ö cht' geboren werden,
Hielt'st Du nicht droben Haus!

Du bist's der, was wir bauen,
Mild ü ber uns zerbricht,
Dass wir den Himmelschauen -
Darum so klag' ich nicht

 

Na te smutne tematy poeta pisał nie jeden raz. Inny z takich wierszy przełożyła poznańska poetka Kazimiera Iłłakowiczówna:

 

NA ŚMIERĆ SYNKA

Biją zegary z dala
w głębokie nocy dno
lampa się w nocy spala
nad posłaną pościółką twą

Tylko błądzi w żałobnym lamencie
dookoła domu wiatr,
my - samotnością objęci -
słuchamy jego skarg

I jest nam, jakbyś cichutko
zapukać chciał właśnie dziś,
jak ktoś, kto zbłądził na krótko
i - znużony - trafił do drzwi.

O nieszczęśni, nieszczęśni głupcy,
to myśmy w męce nad siły
zgubili się tutaj w pustce
gdy ty dawno do domu trafiłeś.

 

Kilka lat po tym jak Eichendorff w roku 1816 został referendarzem we wrocławskim pruskim urzędzie, otrzymał stanowisko radcy do spraw szkolnych i religijnych, najpierw w 1821 roku w Gdańsku a następnie w 1824 roku w Królewcu.

Z wrażeń i wspomnień gdańskich czasów pochodzą poniższe wiersze:

 

SEEMANNS ABSCHIED

Ade, mein Schatz, du mocht'st mich nicht,
Ich war dir zu geringe.
Einst wandelst du bei Mondenlicht
Und h ö rst ein s ü sses Klingen,
Ein Meerweib singt, die Nacht ist Lau,
Die stille Wolken wandern,
Da denk an mich, ‘s ist meine Frau,
Nun such dir einen andern!

Ade, ihr Landsknecht', Musketier'!
Wir ziehn auf wildem Rosse,
Das b ä umt und ü berschl ä gt sich schier
Vor manchem Felsenschlosse,
Der Wassermann bei Blitzesschein
Taucht auf in dunklen N ä chten,
Der Haifisch schnappt, die M ö wen schrein -
Das ist ein lustigen Fechten!

Streckt nur auf euer B ä renhaut
Daheim die faulen Glieder,
Gott Vater aus dem Fenster schaut,
Schicht seine S ü ndflut wieder,
Feldweber, Reiter, Musketier,
Sie m ü ssen all ersaufen
Derweil mit frischem Winde wir
Im Paradies einlaufen

 

DANZIG

Dunkle Gibel, hohe Fenster
T ü rme tief aus Nebeln sehn
Bleiche Statuen wie Gespenster
Lautlos an den T ü ren stehen

Tr ä umerisch der Mond drauf scheinet
Dem die Stadt gar wohl gef ä llt
Als l ä g zauberhaft versteinet
Drunten eine M ä rchenwelt

Ringsher durch das tiefe Lauschen
Ü ber alle H ä user weit
Nur des Meeres fernes Rauschen -
Wunderbare Einsamkeit!

Und der T ü rmer wie vor Jahren
Singet ein uraltes Lied
Wolle Gott den Schiffer wahren
Der bei Nacht vor ü berzieht!

 

W polskim przekładzie wiersz ten brzmi:

 

W GDAŃSKU

Ciemne ściany, strome szyby,
Wieże z mgielnych chyną cieni,
Bladzi ludzie - widma niby
W progach domów stoją niemi.

Księżyc rzuca blask na miasto,
Które wprawia go w zachwyty,
Jakby czar kamienny zasnął
Gdzieś w baśniowym świecie skryty.

Naokoło noc głęboka
Nad domami się przewala.
Tylko w toni wielkich mrokach
Samotności wzbiera fala!

Jak sprzed laty dzwonią z wieży
Pieśni wieczne i prastare:
Niechaj Bóg żeglarza strzeże,
Co przepływa morza jarem!

Przekład Jan Koprowski 1842

 

     Będąc w pruskiej służbie państwowej Eichendorff przenosi się w roku 1831 do Berlina, gdzie w 1841 roku otrzymuje stanowisko tajnego radcy. Niewiele czasu później przeżywa ciężką chorobę a potem, skutkiem określonych problemów, związanych ze swoim wyznaniem i stosunkiem do religii, decyduje się na pożegnanie ze służbą państwową i przechodzi na emeryturę.

     Józef von Eichendorff przenosi się z żoną Luizą do swojej córki Teresy i jej męża, pruskiego oficera Louisa von Besserer-Dahlfingen. Po śmierci swego brata Wilhelma († 7. stycznia 1849) Eichdorff odziedziczył majątek Sedlnitz na Morawach. Aby uniknąć niepokojów rewolucyjnych czasu Wiosny Ludów, wyjechał w 1849 z Drezna, na krótko do Köthen. Tam zakupił w 1854 dla swojej córki dom od pruskiego majora Mikołaja von Holly-Ponienczecz. Okoliczności tego zakupu nie są do końca jasne, jako że córka pozostała jakiś czas w Köthen, do czasu wyjaśnienia spraw przez swojego ojca.

O pożegnaniu z córką poeta pisał tak:

 

ZUM ABSCHIED MEINER TOCHTER

Der Herbstwind sch ü ttelt die Linde,
Wie geht die Welt so geschwinde!
Halte dein Kindlein warm.
Der Sommer ist hingefahren,
Da wir zusammen waren -
Ach, die sich lieben, wie arm!

Wie arm, die sich lieben und scheiden
Das haben erfahren wir beiden,
Mir graut vor dem stillen Haus.
Dein T ü chlein l ä sst du noch wehen,
Ich kann's vor Tr ä nen kaum sehen,
Schau still in die Gasse hinaus.

Die Gassen schauen nochn ä chtlich,
Es rasselt der Wagen bed ä chtig -
Nun pl ö tzlich rascher der Trott
Durchs Tor in die Stille der Felder,
Da gr ü ssen so mutig die W ä lder,
Lieb T ö chterlein, fahre mit Gott!

 

W 1855 roku zmarła Luiza, żona poety. Od 1856 do 1857 Eichendorff przebywał jako gość wrocławskiego arcybiskupa Heinricha Förstera w jego letniej rezydencji Schloss Johannisberg, gdzie dalej tworzył. Zmarł 26. listopada 1857 w Nysie na Dolnym Śląsku.

 

W swoim wierszu W Ü NSCHELRUTE w 1835 Eichendorff zapisał nowe, metaforyczne odniesienie do twórczości:

 

Schl ä f ein Lied in allen Dingen
Die da tr ä umen fort und fort
Und die Welt hebt an zu singen
Trifft du nur das Zauberwort

 

Eichendorff pobierał nauki w wielu miastach, jednak Pragę odwiedził tylko z rodzicami jako dziecko. Mimo tego Praga i studenci z tego miasta żyją do dziś w jednym z jego wierszy:

 

WANDERLIED DER PRAGER STUDENTEN

Nach S ü den nun sich lenken
Die V ö glein allzumal,
Viel Wanderer lustig schwenken
Die H ü t im Morgenstrahl.
Das sind die Herrn Studenten,
Zum Tor hinaus es geht,
Auf ihren Instrumenten
Sie blasen zum Valet:
Ade in die Lang und Breite
O Prag, wie ziehn in die Welte:
Et habeat bonam pacem,
Qui sedet post fornacem!

Nachts wir durchs St ä dlein schweifen,
Die Fenstern schimmern weit,
Am Fenster drehn und schleifen.
Viel sch ö n geputzte Leut
Wir blasen vor den T ü ren
Und haben Durst genug,
Das kommt vom Musiezieren,
Herr Wirt, einen frischen Trunk!
Und siehe ueber ein kleines
Mit einer Kanne Weines
Venit ex sua domo -
Beatus ille homo!

Nun weht schon durch die W ä lder
Der kalte Boreas.
Wir streichen durch die Felder,
Von Schnee und Regen nass,
Der Mantel fliegt im Winde,
Zerrissen sind die Schuh,
Da blasen wir geschwinde
Und singen noch dazu:
Beatus ille homo
Qui sedet in sua domo
Et sedet post fornacem
Et habet bonam pacem!

 

Inne wiersze:

 

LORELEI

Es ist schon sp ä t, es wird schon kalt
Was reit'st du einsamdurch den Wald?
Der Wald ist lang, du bist allein,
Du sch ö ne Braut, ich f ü hr' dich heim!

“Gross ist der M ä nner Trug und Liest,
Vor Schmerz mein Herz gebrochen ist,
Wohl irrt das Waldhorn her und hin,
O flieh' Du weisst nicht, wer ich bin.”

So reich geschm ü ckt ist Ross und Weib,
So wundersch ö n der junge Leib,
Jetzt kenn' ich dich - Gott steh mir bei!
Du bist die Hexe Lorelei!

“Du kennst mich wohl - von hohem Stein
Schaut still mein Schloss tief in den Rhein.
Es ist schon sp ä t, es wird schon kalt,
Kommt nimmermehr aus diesem Wald!”

 

ZERBROCHENE RINGLEIN

In einem k ü hlen Grunde
Da geht ein M ü hlenrad
mein Liebsten ist verschwunden
Die dort gewohnet hat

Sie hat mir Treu versprochen
Gab mir einen Ring dabei
Sie hat die Treu gebrochen
Mein Ringlein sprang entzwei

Ich m ö cht' als Spielmann reisen
Weit in die Welt hinaus
Und singen meine Weisen
Und geh'n von Haus zu Haus

Ich m ö cht' als Reiter fliegen
Wohl in die blut'ge Schlacht
Um stille Feuer liegen
In Feld bei dunkler Nacht

H ö r ich das M ü hlrad gehen
Ich weiss nicht was ich will
Ich m ö cht' am liebsten sterben
Da w ä r' auf einmal still!

 

Na zakończenie jeszcze jeden wiersz w wersji niemieckiej i polskiej, z tym że tu jest niespodzianka i zagadka jednocześnie: Czy jest to wiersz Eichendorffa i jakie góry opisuje?

 

NOCNA PIEŚŃ WĘDROWCA

Ponad wszystkimi szczytami
Jest cisza
W wierzchołkach nad nami
Chcesz wyczuć
Choć trochę tchnienia
A ptaki w lesie zamilkły
Poczekaj tylko, wkrótce
Spoczniesz także i ty

 

WANDERERS NACHTLIED

Ü ber alle Gipfeln
Ist Ruh
In allen Wipfeln
Sp ü rest du
Kaum einen Hauch;
Die V ö gelein schweigen im Walde
Warte nur, balde
Ruhest du auch

 

wróć do spisu